Umowa o dzieło a umowa zlecenie

Jakie są między nimi różnice, a jakie cechy wspólne? Kiedy mają zastosowanie? Na te i inne pytania odpowiadamy w niniejszym poradniku.

 

UMOWA O DZIEŁO 

Umowa o dzieło jest umową cywilnoprawną regulowaną  przez kodeks cywilny w artykułach 627-646 ( zatrudnieni w oparciu o tę umowę, nie są więc objęci ochroną kodeksu pracy). Art.627 KC definiuje umowę o dzieło-przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Jest to więc umowa zobowiązująca o charakterze wzajemnym, konsensualna- ponieważ do jej zawarcia wystarczające  są zgodne oświadczenia zamawiającego i przyjmującego zamówienie. Należy również sprecyzować owo dzieło , którego wykonanie ciąży na przyjmującym zamówienie-i tak możemy przyjąć, że jest to dzieło:

  • które w chwili zawierania umowy  jeszcze nie istnieje,
  • oznaczone przez strony umowy.

W literaturze przedmiotu przyjmuje się dodatkowo, że przedmiot omawianej umowy może mieć charakter materialny, jak również może występować w postaci niematerialnej.

Umowa o dzieło jest umową skutku.

Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła oraz stanowiące jego ekwiwalent wynagrodzenie, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający.

Przepisy dotyczące umowy o dzieło, nie wymagają, aby była ona zawierana w określonej formie.

Art. 628 KC określa wysokość wynagrodzenia:

„Wysokość wynagrodzenia za wykonanie dzieła można określić przez wskazanie podstawy do jego ustalenia. Jeżeli strony nie określiły wysokości wynagrodzenia ani nie wskazały podstaw do jego ustalenia, poczytuje się w razie wątpliwości, że strony miały na myśli zwykłe wynagrodzenie  za dzieło tego rodzaju. Jeżeli także w ten sposób nie da się ustalić wysokości wynagrodzenia, należy się wynagrodzenie odpowiadające uzasadnionemu nakładowi pracy  oraz innym nakładom przyjmującego zamówienie.”

Tak więc wynagrodzenie jest elementem koniecznym umowy o dzieło.

Art.629 KC wprowadza z kolei pojęcie wynagrodzenia kosztorysowego:

„Jeżeli strony określiły wynagrodzenie na podstawie zestawienia planowanych prac i przewidywanych kosztów(wynagrodzenie kosztorysowe), a w toku wykonywania dzieła zarządzenie właściwego organu państwowego zmieniło wysokość cen lub stawek obowiązujących dotychczas w obliczeniach kosztorysowych, każda ze stron może żądać odpowiedniej zmiany umówionego wynagrodzenia. Nie dotyczy to jednak należności uiszczonej za materiały lub robociznę, przed zmianą cen lub stawek”

Rodzaj tego wynagrodzenia jest stosowany zwykle przy bardziej skomplikowanych dziełach, wymagających złożonych kalkulacji. Omawiany przepis wymaga, aby zmiana wysokości cen lub stawek nastąpiła w toku wykonywania dzieła-jeśli więc do owej zmiany dojdzie po wykonaniu dzieła, nie istnieje możliwość rewizji kosztorysu stanowiącego podstawę do określenia wynagrodzenia.

W dalszych rozważaniach pojawia się problem kosztów dodatkowych i kwestia kogo będą one obciążać, przesądzające znaczenie mają dwie okoliczności. Po pierwsze, która ze stron sporządziła owo zestawienie prac planowanych będące podstawą do obliczenia wynagrodzenia kosztorysowego, oraz po drugie, czy prace dodatkowe zostały wykonane za zgodą zamawiającego. Stanowi o tym art.630 KC:

„Jeżeli w toku wykonywania dzieła zajdzie konieczność przeprowadzenia prac, które nie były przewidziane w zestawieniu prac planowanych będących podstawą obliczenia wynagrodzenia kosztorysowego, a zestawienie sporządził zamawiający, przyjmujący zamówienie może żądać odpowiedniego podwyższenia umówionego wynagrodzenia. Jeżeli zestawienie planowanych prac sporządził przyjmujący zamówienie, może on żądać podwyższenia wynagrodzenia tylko wtedy, gdy mimo zachowania należytej staranności nie mógł przewidzieć konieczności prac dodatkowych.”

Paragraf drugi art.630 dodatkowo stwierdza, że przyjmujący zamówienie nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, jeżeli wykonał prace dodatkowe bez uzyskania zgody zamawiającego.

Jednakowoż kodeks cywilny stwarza zamawiającemu możliwość odstąpienia od umowy w przypadku konieczności znacznego podwyższenia wynagrodzenia w sytuacjach przewidzianych w art.629-630(art.631KC). Chodzi tu zatem po pierwsze, o podwyższenie w toku wykonywania dzieła wynagrodzenia kosztorysowego wskutek zmiany cen i stawek, jeżeli zmiany te wprowadziło zarządzenie właściwego organu państwowego. Po drugie, o podwyższenie wynagrodzenia wynikłego z konieczności przeprowadzenia dodatkowych prac, które nie były przewidziane w zestawieniu prac planowanych będących podstawą obliczenia wynagrodzenia kosztorysowego. W tym wypadku tylko wtedy, gdy owo zestawienie sporządził zamawiający albo przyjmujący zamówienie, który sporządzając kosztorys, dołożył należytej staranności i dodatkowo, w każdym razie przed podjęciem owych prac dodatkowych, uzyskał na ich wykonanie zgodę zamawiającego.

Oprócz wynagrodzenia kosztorysowego istnieje wynagrodzenie ryczałtowe. Stanowi o tym art.632 KC:

„Jeżeli strony umówiły się o wynagrodzenie ryczałtowe, przyjmujący zamówienie, nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, chociażby w czasie zawierania umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac.”

Jest ono obecnie stosunkowo często stosowane, pozwala bowiem zamawiającemu, już przy zawieraniu umowy uzyskać niemal pewność, jakie wynagrodzenie będzie musiał zapłacić. Ten sposób ustalania wynagrodzenia niesie za sobą ryzyko, zwłaszcza dla przyjmującego zlecenie, bo nie uwzględnia chociażby wzrostu cen i innych elementów mających wpływ na wysokość wynagrodzenia. Wyjątkowo, sąd może wskutek zmiany stosunków, której nie można było przewidzieć, podwyższyć ryczałt lub rozwiązać umowę, jeżeli wykonanie dzieła groziłoby przyjmującemu zamówienie rażącą startą(art. 632 pkt.2).

Umowa o dzieło stanowi atrakcyjną formę zatrudnienia zarówno dla pracowników, jak i pracodawców z wielu względów:

-nie są od tej umowy odprowadzane składki ZUS

-bez względu na wydatki ponoszone przez przez zatrudnionego koszt uzyskania przychodu wynosi minimum 20%

Przykładowo przy nakładzie pracodawcy wynoszącym 2500 zł, przy umowie o pracę, pracownik otrzyma tylko 1412 zł, podczas gdy przy umowie o dzieło 2120 zł. Jeśli pracodawca w zakładzie pracy zatrudnia też osoby na podstawie umowy o dzieło, to ma obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Umowa o dzieło jest umową skutku w odróżnieniu od umowy zlecenia, która jest umową starannego działania. W konkretnym przypadku o tym czy mamy do czynienia z umową o dzieło czy umową zlecenia, decyduje przedmiot umowy. Przykładowo przedmiotem umowy o dzieło będzie czynność : “rozdanie 1000 ulotek” podczas gdy umowy zlecenia : “rozdawanie ulotek”.  Oczywiście nie wszystkie rodzaje czynności mogą zostać wykonywane zarówno w formie umowy o dzieło, jak i umowy zlecenia.

Warto też wspomnieć o minusach dla pracownika zatrudnienia w oparciu umowy o dzieło mimo że argument finansowy może okazać się kuszący. Zatrudniony, w oparciu o umowę o dzieło, pozbawiony jest świadczeń socjalnych takich jak:

  • wypłat z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na wypadek niewypłacalności pracodawcy
  • ubezpieczenia chorobowego
  • zasiłku dla bezrobotnych;
  • ubezpieczenia zdrowotnego
  • ubezpieczenia emerytalnego
  • ubezpieczenia rentowego
  • ubezpieczenia wypadkowego

Zamawiający ma obowiązek odebrać dzieło, które przyjmujący zamówienie wydaje mu zgodnie ze swym zobowiązaniem- art.643 KC

Przyjmuje się, w braku odmiennych wskazań, że przyjmującemu zamówienie należy się wynagrodzenie w chwili oddania dzieła. Oczywiście w przypadku gdy samo dzieło ma być oddawane częściami, wynagrodzenie może być uiszczane również w tych częściach.

Zamawiającemu przysługuje prawo odstąpienia od umowy w następujących przypadkach:

  1. Jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy, odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła-art. 635 KC
  2. Dopóki dzieło nie zostało ukończone, zamawiający może w każdej chwili, od umowy odstąpić, płacąc umówione wynagrodzenie. Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła- art. 644 KC

 

  

UMOWA ZLECENIE

 

 

Umowa zlecenie jest jedną z umów zawieranych na czas określony, regulowaną podobnie jak umowa o dzieło w kodeksie cywilnym. Szczegółowe regulacje znajdują się w  art. 734-751.  Przez umowę zlecenie przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie-art. 734 KC  . Strony umowy zlecenia tradycyjnie nazywa się zleceniodawcą ( dającym  zlecenie) i zleceniobiorcą ( wykonującym zlecenie).

Zlecenie jest umową konsensualną, dwustronnie zobowiązującą, odpłatną lub nieodpłatną. Umowa zlecenia nie wymaga zachowania formy szczególnej, niezależnie od tego, co jest przedmiotem zleconej czynności; może być zawarta w dowolny sposób, także przez dorozumiane oświadczenie woli i milczenie. Jest to umowa starannego działania.

Zlecenie wyróżnia spośród wszystkich stosunków zobowiązaniowych świadczenie jednej ze stron(przyjmującego zlecenie), polegające na dokonaniu określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Zleceniem jest tylko umowa zobowiązująca do dokonania czynności prawnej dla innej osoby, to znaczy czynności wywołującej bezpośrednio lub pośrednio skutek dla dającego zlecenie.

Nie może być przedmiotem zlecenia dokonanie czynności ściśle osobistej-takiej, której nie można wykonać przez zastępcę np. sporządzenia lub odwołania testamentu.

Art. 735 KC stanowi o wynagrodzeniu :

„Jeżeli ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie”.

Praktyczne znaczenie tego przepisu polega na tym , że odmiennie niż w przypadku innych umów, brak postanowienia o obowiązku zapłaty wynagrodzenia przez dającego zlecenie nie oznacza wcale braku takiego obowiązku. Paragraf drugi art.735 KC wnosi, iż „jeśli nie ma obowiązującej taryfy, a nie umówiono się o wysokość wynagrodzenia, należy się wynagrodzenie odpowiadające wykonanej pracy”

Jako, że przyjmujący zlecenie dokonuje czynności w interesie dającego zlecenie, musi działać zgodnie z jego życzeniami. Z tego względu ustawa wprowadza obowiązek utrzymywania kontaktu z dającym zlecenie-art.740 KC: „Przyjmujący zlecenie powinien udzielać dającemu zlecenie potrzebnych wiadomości o przebiegu sprawy, a po wykonaniu zlecenia lub po wcześniejszym rozwiązaniu umowy złożyć mu sprawozdanie. Powinien mu wydać wszystko, co przy wykonaniu zlecenia dla niego uzyskał, chociażby w imieniu własnym”. Przepis ten stwarza dającemu zlecenie możliwość obserwowania przebiegu działania przyjmującego zlecenie i korygowania jego postępowania wskazówkami. Wydanie korzyści uzyskanych przy wykonywaniu zlecenia powinno nastąpić niezwłocznie po ich uzyskaniu.

Umowa może mniej lub bardziej ściśle określać sposób wykonania zleconej czynności, pozostawiając mniejszy lub większy zakres swobody przyjmującemu zlecenie. Wszystkie wskazania zawarte w umowie(pierwotne) wiążą przyjmującego zlecenie. Ponadto wiążą go też wskazówki co do sposobu wykonania zleconej czynności, udzielone przez dającego zlecenie po zawarciu umowy (następcze), które nie zmieniają istotnie obowiązków zleceniobiorcy. Art.737 KC daje pewną swobodę przyjmującemu zlecenie w sposobie jego wykonania: „Przyjmujący zlecenie może bez uprzedniej zgody dającego zlecenie odstąpić od wskazanego przez niego sposobu wykonania zlecenia, jeżeli nie ma możności uzyskania od niego zgody, a zachodzi uzasadniony powód do przypuszczenia, że dający zlecenie zgodziłby się na zmianę, gdyby wiedział o istniejącym stanie rzeczy”. Niezwłocznie po tym, jak kontakt z dającym zlecenie stanie się możliwy, przyjmujący zlecenie ma obowiązek zawiadomić go o odstąpieniu od wskazanego sposobu wykonania zlecenia.

Jeśli chodzi o termin płatności wynagrodzenia to kodeks cywilny stanowi, iż należy się ono przyjmującemu zlecenie dopiero po wykonaniu zlecenia chyba,  że co innego wynika z umowy lub z przepisów szczególnych -art. 744 KC.

Art.738 KC wyraża obowiązek osobistego wykonania zobowiązania przez przyjmującego zlecenie. Nie jest to jednak generalny zakaz korzystanie z pomocy innych osób- „przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy, gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo gdy jest do tego zmuszony przez okoliczności”(art.738). Gdy taka sytuacja nastąpi, przyjmujący zlecenie musi niezwłocznie powiadomić dającego zlecenie, o osobie i o miejscu zamieszkania swojego zastępcy-gdy prawidłowo go zawiadomi, jego odpowiedzialność ogranicza się do braku należytej staranności w wyborze zastępcy. Zakaz zastępstwa może być uchwalony w umowie; nie obowiązuje wówczas, gdy korzystanie z zastępstwa jest powszechną i ustaloną praktyką w danym środowisku przy wykonywaniu czynności danego rodzaju.

Odpowiedzialność przyjmującego zlecenie w tym zakresie jest szersza, jeżeli powierzył wykonanie zlecenia innej osobie, nie będąc do tego uprawnionym, a rzecz należąca do dającego zlecenie, uległa utracie lub uszkodzeniu przy wykonywaniu zlecenia. Wówczas pojawią się odpowiedzialność za utratę lub uszkodzenie przypadkowe, chyba że jedno i drugie nastąpiłoby  również wtedy, gdyby sam zlecenie wykonywał-art. 739.

Ustawa, a konkretnie art.746, przyznaje każdej ze stron uprawnienie kształtujące do jednostronnego rozwiązania zobowiązania z umowy zlecenia. I tak odpowiednio:

  1. „Dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Powinien jednak zwrócić przyjmującemu wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zobowiązania; w razie odpłatnego zlecenia obowiązany jest uiścić przyjmującemu zlecenie, część wynagrodzenia odpowiadającego jego dotychczasowym czynnościom, a jeżeli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, powinien także naprawić szkodę ” .
  2. „Przyjmujący zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Jednakże gdy zlecenie jest odpłatne, a wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, przyjmujący zlecenie jest odpowiedzialny za szkodę”

Często to, co dla jednej strony umowy zlecenia jest wadą, dla innej jest zaletą. Przykładowo, zarówno wadą jak i zaletą może być stosunkowa łatwość  wypowiedzeniu tej umowy.  Zaletą dla pracownika będzie brak ścisłego podporządkowania, tak jak ma to miejsce przy umowie o pracę.  Przy umowie zlecenie nie występuje też obowiązek osobistego spełnienia świadczenia i możliwe jest dalsze zlecenie (substytucja) komuś innemu – czyli również odmiennie niż w przypadku stosunku pracy, gdzie właśnie osobistość świadczenia jest jedną z jego głównych cech.

 

 

 

BIBLIOGRAFIA:

  1. „Zarys prawa cywilnego”- Tersa A. Filipiak, Jan Mojak, Mirosław Nazar, Elżbieta Niezbecka, wyd. VERBA Lublin 2006r. 
  2. „Kodeks cywilny. Komentarz. Wydanie 4”- dr Beata Burian , dr Andrzej Cisek , dr Wojciech Dubis , prof. dr hab. Edward Gniewek , prof. dr hab. Jacek Gołaczyński , dr Julian Jezioro , dr Józef Kremis , prof. dr hab. Piotr Machnikowski , dr Józef Nadler , dr Jerzy Strzebinczyk , dr Krzysztof Zagrobelny, wyd. C.H. Beck 2011r.
  3. :Kodeks pracy” Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 z późniejszymi zmianami

 

 

logo_stareExpertus BHP

 
Kompleksowe
usługi w zakresie BHP
Lublin i region
 


20-064 Lublin, ul. Prusa 8
(teren PZMot)
tel.  81 465 37 07,
81 448 05 54
fax 81 448 05 54
kom. 502 937 466
e-mail:
biuro@bhplublin.com.pl
 

elearning

 

 

      PARTNERZY  

psychomedical

dddkontra

expertus

Szkolenia BHP Lublin